Yoz faslida ko‘pchilik bir xil holatga duch keladi: ertalab salqin bo‘lgan uy tushga yaqin dim va issiq bo‘lib qoladi. Derazalar yopiq, konditsioner ishlab turgan bo‘lsa ham, xona harorati yana ko‘tarilaveradi.
Buning sababi shundaki, issiqlik uy ichiga faqat ochiq deraza orqali emas, balki binoning turli konstruksiyalari orqali ham kiradi. Tom, devor, deraza, eshik va shamollatish tizimi yozgi issiqlikning asosiy kirish nuqtalari hisoblanadi.
1. Tom
Tom quyosh nurlarini eng ko‘p va eng uzoq vaqt qabul qiladigan qismdir. Kun davomida tom qoplamasi kuchli qiziydi va to‘plangan issiqlikni asta-sekin chordoq hamda xonalar ichiga uzatadi.
Ayniqsa quyidagi holatlarda uy tezroq qiziydi:
• tom qoplamasi qoramtir rangda bo‘lsa;
• tom ostida issiqlik izolyatsiyasi bo‘lmasa;
• izolyatsiya qatlami juda yupqa bo‘lsa;
• chordoqda havo aylanishi yetarli bo‘lmasa.
Yuqori qavatdagi xonalarning pastki qavatlarga qaraganda issiqroq bo‘lishi ko‘pincha aynan tom bilan bog‘liq.
Nima yordam beradi?
• tom va chordoqni sifatli izolyatsiya qilish;
• izolyatsiya qalinligini to‘g‘ri tanlash;
• chordoqda havo aylanishini ta’minlash;
• tom konstruksiyasidagi tirqishlarni bartaraf etish.
Sifatli izolyatsiya tomdan kiradigan issiqlik oqimini sekinlashtirib, xona haroratining keskin ko‘tarilishini kamaytiradi.
2. Devor
Devorlar ham kun davomida quyosh energiyasini o‘ziga singdiradi. Ayniqsa janubiy va g‘arbiy tomonga qaragan fasadlar tushdan keyin kuchli qiziydi.
Dastlab issiqlik devorning tashqi qatlamida to‘planadi. Keyinchalik u konstruksiya orqali ichki yuzaga o‘tib, xonadagi havoni qizdira boshlaydi. Qalin devor har doim ham uy salqin bo‘lishini anglatmaydi. Agar issiqlik izolyatsiyasi yetarli bo‘lmasa, devor baribir issiqlikni ichkariga o‘tkazadi.
Devor orqali issiqlik kirishini kuchaytiradigan omillar:
• tashqi izolyatsiyaning yo‘qligi;
• izolyatsiyaning noto‘g‘ri o‘rnatilishi;
• devordagi yoriqlar va bo‘shliqlar;
• quyosh ko‘p tushadigan himoyasiz fasad.
Nima yordam beradi?
• devorlarni tashqi tomondan izolyatsiya qilish;
• issiqlik ko‘priklarini kamaytirish;
• fasad uchun mos izolyatsiya materialini tanlash;
• montaj ishlarini uzluksiz qatlam hosil qilgan holda bajarish.
Izolyatsiya qishda issiqlikni ichkarida saqlaydi, yozda esa tashqi issiqlikning xonaga kirishini sekinlashtiradi.
3. Deraza
Deraza yozgi qizishning eng tez seziladigan manbalaridan biridir. Quyosh nurlari oynadan o‘tib, xona ichidagi pol, mebel, devor va boshqa yuzalarni qizdiradi. Keyinchalik bu yuzalar issiqlikni havoga tarqatadi.
Ayniqsa katta oynali va quyosh tomonga qaragan xonalarda harorat juda tez ko‘tariladi.
Muammo faqat oynaning o‘zida emas. Deraza romi atrofidagi bo‘shliqlar orqali ham issiq havo ichkariga kirishi mumkin.
Nima yordam beradi?
• energiya tejamkor oynapaketlardan foydalanish;
• qalin parda yoki jalyuzi o‘rnatish;
• tashqi soyabon va quyoshdan himoya vositalaridan foydalanish;
• deraza romi atrofidagi tirqishlarni yopish;
• kunning eng issiq paytida derazalarni yopiq saqlash.
Tashqi soyabon yoki jalyuzi quyosh nurlarini oynaga yetib kelishidan oldin to‘sadi. Bu ichki pardaga qaraganda samaraliroq bo‘lishi mumkin.
4. Eshik
Eshik orqali issiqlik ikki xil yo‘l bilan kiradi: eshik yuzasining qizishi va uning atrofi orqali issiq havoning sizib kirishi.
Eshik romga zich yopilmasa, pastki yoki yon qismlarida tirqishlar paydo bo‘ladi. Bu joylardan tashqaridagi issiq havo ichkariga kiradi, xonadagi salqin havo esa tashqariga chiqib ketadi.
Kirish eshigi kun davomida quyosh ostida qolsa, uning yuzasi ham qizib, issiqlikni ichkariga uzatadi.
Nima yordam beradi?
• eshikning romga zich yopilishini tekshirish;
• rezina zichlagichlardan foydalanish;
• eshik ostidagi bo‘shliqni yopish;
• issiqlik izolyatsiyali eshik tanlash;
• imkon bo‘lsa, eshik oldida soyabon tashkil qilish.
Eshik atrofidagi kichik tirqishlar sezilmasligi mumkin, ammo ular orqali doimiy havo almashinuvi sodir bo‘ladi.
5. Shamollatish va nazoratsiz havo almashinuvi
Shamollatish xonadagi toza havoni ta’minlash uchun zarur. Ammo u noto‘g‘ri tashkil etilgan bo‘lsa, yozda issiq havoning uyga kirish manbaiga aylanishi mumkin.
Masalan, kunning eng issiq vaqtida deraza va eshiklarni uzoq vaqt ochiq qoldirish xona haroratini tez oshiradi. Shamollatish kanallari, konditsioner quvurlari va boshqa texnik teshiklar atrofidagi bo‘shliqlar ham issiq havo kirishiga sabab bo‘ladi.
To‘g‘ri shamollatish uchun:
• xonalarni ertalab yoki kechqurun shamollatish;
• kunduzgi issiq paytda derazalarni yopiq saqlash;
• shamollatish kanallarini tekshirish;
• quvur va kabellar o‘tgan joylardagi bo‘shliqlarni yopish;
• nazoratli havo almashinuvi tizimidan foydalanish.
Tashqaridagi havo xona ichidagidan issiq bo‘lsa, ochiq deraza xonani sovitmaydi — aksincha, uni yanada tez qizdiradi.
Uy qaysi nuqta orqali ko‘proq qiziyotganini qanday aniqlash mumkin?
Muammoni aniqlash uchun kun davomida xonalarning haroratini kuzatish kerak.
• Yuqori qavat tez qizisa — asosiy muammo tomda bo‘lishi mumkin.
• Quyosh tomondagi xona issiq bo‘lsa — devor yoki derazani tekshirish kerak.
• Eshik atrofi issiq bo‘lsa — tirqish va zichlagichlarda muammo bo‘lishi mumkin.
• Konditsioner o‘chirilgach xona tez qizisa — bir nechta konstruksiyada issiqlik yo‘qotilishi mavjud bo‘lishi ehtimoli bor.
Muammoning aniq sababini bilish uchun bino konstruksiyalarini kompleks tekshirish maqsadga muvofiq.
Xulosa
Yozda uyning tez qizib ketishi odatda bitta sabab bilan cheklanmaydi. Issiqlik bir vaqtning o‘zida tom, devor, deraza, eshik va shamollatish tizimi orqali kirishi mumkin.
Faqat konditsioner quvvatini oshirish muammoni to‘liq hal qilmaydi. Avvalo issiqlik kiradigan asosiy nuqtalarni aniqlash va ularni sifatli izolyatsiya qilish kerak.
To‘g‘ri issiqlik izolyatsiyasi:
• yozda uy ichini salqinroq saqlaydi;
• qishda issiqlik yo‘qotilishini kamaytiradi;
• konditsioner va isitish tizimiga tushadigan yukni pasaytiradi;
• energiya xarajatlarini kamaytirishga yordam beradi;
• xonalarda qulay mikroiqlim yaratadi.
Uy faqat qishda emas, yozda ham izolyatsiyaga muhtoj. Sifatli izolyatsiya tashqi harorat ta’sirini kamaytirib, yil davomida qulaylikni saqlashga yordam beradi.
